In het kader van het programma Foodprint gaf Stroom Den Haag in 2009 opdracht voor het ontwerpen van een maatschappelijk en ecologisch verantwoorde en rendabele varkensboerderij in de stad. De ontwerpstudie werd uitgevoerd onder leiding van architect Winy Maas van MVRDV met ontwerpers van The Why Factory (TU Delft). De ontwerpstudie kan gezien worden als een eerste stap om daadwerkelijk tot een geïntegreerd stedelijk veehouderijsysteem te komen (gesteld dat dit mogelijk is). Door ‘out of the box’ te denken en het bedrijf ecologisch, sociaal en economisch te verbinden met de stad wil Stroom Den Haag, samen met mede-opdrachtgevers LTO Nederland (Vakgroep Varkenshouderij) en InnovatieNetwerk, een nieuwe impuls geven aan het denken over stadsinrichting en voedselproductie. De resultaten worden gepresenteerd in twee korte animatiefilms, ‘City Pig’ en ‘Food City’. Deze zijn te bekijken op: www.youtube.com/stroomdenhaag.
Winy Maas met The Why Factory, ontwerp varkensboerderij in de Binckhorst: The Bridge, Binckhorstlaan 324 (animatie: Wieland&Gouwens)
Varkens en kippen zijn vandaag de dag taboe in de stad. Veehouderij is iets voor het platteland en niet voor de stad. Althans zo lijkt het. Toch zitten de meeste vleesconsumenten in de stad. Kan het varken, recycle-dier bij uitstek en ook in ons deel van de wereld vele eeuwen lang stadsbewoner, terugkeren in onze steden? Is vleesproductie in de stad überhaupt denkbaar? Hoe zou dit winst op kunnen leveren voor stedelingen, ondernemers en ook de dieren? Kan de kloof tussen stadsbewoners en het dier dat zij consumeren verkleind worden, door het weer zichtbaar aanwezig te laten zijn in de stedelijke woon- en leefomgeving? Dit waren achterliggende vragen die aan de ontwerpopdracht ten grondslag lagen.
In de opdracht aan Maas en zijn team werd als potentiële locatie voor dit ‘stedelijk agrocluster’ de Binckhorst gesuggereerd, dat als binnenstedelijk industrieterrein nog volop in ontwikkeling is en zich goed zou lenen als proefterrein. Qua schaal werd uitgegaan van een bedrijf met ongeveer 200 zeugen.
Winy Maas met The Why Factory, ontwerp varkensboerderij in de Binckhorst: The District, Trekvlietplein 1 (animatie: Wieland&Gouwens)
Winy Maas en de Why Factory ontwierpen een aantal scenario’s voor de varkenshouderij, die verschillen van opzet en naast nieuwbouw ook hergebruik van bestaand vastgoed als mogelijkheid presenteren. In alle gevallen is het bedrijf letterlijk transparant gedacht en wordt gebruik maakt van moderne ecologische technieken op het gebied van mest- en afvalverwerking. Door voedselafval van bedrijven en particulieren in de stad als veevoeder te benutten kan bespaard worden op voederkilometers en worden tevens lokale grondstoffenketens gesloten. De varkensmest kan samen met gft-afval uit de stad vergist worden in een biogasinstallatie.
Winy Maas met The Why Factory, ontwerp varkensboerderij in de Binckhorst: The Snowball, Binckhorstlaan 14 (animatie: Wieland&Gouwens)
Wat cijfers
Een biologisch bedrijf met 205 zeugen:
- Produceert 4.330 vleesvarkens per jaar, die 303.100 kilogram vlees leveren waarmee 7.398 inwoners van Den Haag gevoed kunnen worden (uitgaande van de huidige gemiddelde varkensvleesconsumptie 41 kilogram per hoofd van de bevolking per jaar).
- De biogasinstallatie voorziet in de jaarlijkse elektriciteitsbehoefte van 5.100 huishoudens; de uitvergiste mest kan voor bemesting van de bodem worden gebruikt.
- Bij de huidige varkensvleesconsumptie heeft een stad met 500.000 inwoners als Den Haag 65 varkensboerderijen op deze schaal nodig. Bij een gematigde vleesconsumptie zoals diverse voedingsdeskundigen die voorstaan zou Den Haag met 12 boerderijen toe kunnen (die elk 39.912 inwoners voeden.
Voorlopige conclusies
City Pig riep al meteen bij de eerste presentatie in 2009 de nodige weerstand op, deels op onderbuikniveau. Het islamitische deel van de inwoners in Den Haag zou er aanstoot aannemen. Het zou niet goed voor de varkens zijn en de overlast voor omwonenden te groot. Varkens horen op het platteland en het platteland niet in de stad. Tot op heden lijken die de positieve bijdragen die een stadsvarkenshouderij zou kunnen leveren, zoals op het vlak van de duurzaamheid-ambities op landelijk en stedelijk niveau, maar ook in de verbetering van dierenwelzijn, naar de achtergrond te dringen. City Pig wacht op initiatiefnemers, die niet alleen ‘out of the box’ durven denken, maar ook handelen.
Recent
Binnen de Why Factory is het onderzoek over de relatie tussen landbouw en stad voortgezet. Er zijn een aantal stedelijke ontwerpstudies uitgevoerd die niet alleen naar varkens, maar naar het complete aanbod van voedsel kijken. Dit biedt weer nieuwe mogelijkheden om bijvoorbeeld visteelt met de groententeelt te combineren (aquaponics). Ook de distributie, verkoop en bereiding van voedsel wordt in deze studies bekeken. Voor 2013 is een publicatie gepland waarin de resultaten van de studies gepresenteerd zullen worden.
